مسیر قطب شمال چین؛ کریدوری سریع و کمکربن برای تجارت اروپا
مسیر کشتیرانی قطب شمال چین امسال با حرکت کشتی باری «دبی تاور» از بندر جوشان شهر نینگبو ، وارد مرحله خدمات منظم هفتگی در تابستان شده است. این مسیر که از نخستین سفر خود در سال گذشته به خدمات هفتگی امسال رسیده، اکنون میتواند کالاها را در حدود 20 روز به اروپا برساند و یک کریدور شمالی سریع، کارآمد و کمکربن برای تجارت چین و اروپا ایجاد کند؛ مسیری که در شرایط بیثباتی زنجیرههای تأمین جهانی، اطمینان بیشتری به تجارت میدهد.
چین بهعنوان بزرگترین تاجر کالا در جهان، حجم تجارت گستردهای با اروپا دارد که بهطور طبیعی تقاضای تجاری برای این مسیر ایجاد میکند. همکاری نزدیکتر چین و روسیه در مدیریت مسیر، خدمات یخشکن و اتصال بنادر نیز دادههای ایمنی و پشتیبانی عملیاتی را بهبود بخشیده و خطرات را کاهش داده است.
تقاضا برای رزرو بسیار فراتر از انتظارات بوده است؛ دو سفر نخست کاملاً بارگیری شدند و نرخها در مقایسه با سال گذشته تقریباً دو برابر شدهاند. بخش عمده محمولهها نیز از «سه بخش جدید» چین با ارزش افزوده بالا تأمین شده است.
موفقیت این مسیر در بخشهایی از غرب واکنشهایی از جنس «انگور ترش» به دنبال داشته است. برخی رسانهها چین را «نابودگر محیط زیست» یا «توسعهطلب ژئوپلیتیکی» معرفی کرده و هرگونه مشارکت چین را نوعی تجاوز تلقی میکنند. با این حال، همین منتقدان خود بهشدت به کشتیرانی در قطب شمال متکی هستند.
در سال 2025، کشتیهای حامل LNG یامال 206 سفر به اروپا انجام دادند، در حالی که این رقم برای سرزمین اصلی چین تنها 50 سفر بود. اگر استفاده از این مسیر «گناه اصلی» محسوب میشود، این منتقدان باید ابتدا سابقه خود را بررسی کنند.
قطب شمال یک فضای مشترک است. بر اساس قوانین بینالمللی، از جمله کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق دریاها (UNCLOS)، همه کشورها حق مشروع دارند در حمل ونقل دریایی قطب شمال مشارکت کنند، مشروط بر اینکه به صلاحیت کشورهای ساحلی احترام بگذارند و از محیط زیست محافظت کنند. قدرتهای غربی در حال گسترش حضور خود در قطب شمال هستند، اما همزمان چین را مورد انتقاد قرار میدهند؛ استانداردی دوگانه که نمونهای آشکار از آن به شمار میرود.
تجارت جهانی امروز بیش از حد به نقاط گلوگاهی مانند کانال سوئز و تنگه مالاکا وابسته است؛ مسیرهایی که بهطور فزایندهای در برابر اختلال آسیبپذیر شدهاند. مسیر قطب شمال گزینهای جدید برای تجارت میان آسیا و اروپا فراهم میکند که زمان سفر را تقریباً به نصف کاهش میدهد و انتشار کربن در هر سفر را نیز تقریباً نصف میکند. این مسیر ضمن کاهش هزینهها، از روند کربنزدایی نیز حمایت میکند و میتواند به بهینهسازی شبکه حملونقل جهانی کمک کند.
چین از نظر توانایی و اعتبار، شریکی قابل اعتماد در قطب شمال است. در گزارش سیاست قطب شمال چین در سال 2018، ساخت مشترک «جاده ابریشم قطبی» پیشنهاد شد. چین طی سالهای گذشته در تحقیقات قطبی سرمایهگذاری کرده، دادههای علمی را به اشتراک گذاشته و برای ناوبری قطبی استانداردهای ایمنی تدوین کرده است. خدمات منظم کشتیرانی در قطب شمال، نمونهای ملموس از یک کالای عمومی بینالمللی است که حاصل این همکاریهاست.
چین همچنین بهطور جدی از قوانین زیستمحیطی مربوط به قطب شمال پیروی میکند و از کشتیرانی سبز و پایدار حمایت میکند. قطب شمال نباید به صحنهای برای رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل شود، بلکه باید مرزی برای همکاری باشد. جامعه بینالمللی به جای ترویج روایتهای خصمانه، باید برای توسعه این مسیر جدید بهمنظور تقویت اتصال اوراسیا و حفاظت از اکوسیستم شکننده قطب شمال همکاری کند.
