ابتکار توسعه جهانی چین؛ تلاشی برای تقویت همکاری و کاهش شکافهای توسعهای
در 21 سپتامبر 2021، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در مباحثات عمومی هفتاد و ششمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، «ابتکار توسعه جهانی» (GDI) را مطرح کرد. این ابتکار بهعنوان چارچوبی جامع برای مقابله با موانع فوری توسعه، دیدگاهی را ارائه میکند که میان اقدامات عملی و تعهد به رفاه مشترک توازن برقرار میسازد.
چین طی پنج سال گذشته بر پیشبرد این ابتکار تأکید داشته و با شرکای بینالمللی خود برای تبدیل این چشمانداز به نتایج ملموس همکاری کرده است؛ تلاشی که به گفته پکن، در شرایط افزایش عدمقطعیتها، به توسعه جهانی نیروی تازهای بخشیده است.
افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی، بازگشت سیاستهای یکجانبهگرایانه و کندی روند احیای اقتصاد جهانی، در کنار تشدید نابرابریها، شکافهای حکمرانی و بیعدالتیها، مسیر توسعه جهانی را با چالشهای جدی مواجه کرده است. گزارش اهداف توسعه پایدار سازمان ملل در سال 2026 نیز نشان میدهد از میان 139 هدفی که دادههای روندی درباره آنها در دسترس است، تنها 36 درصد در مسیر درست قرار دارند یا پیشرفت متوسطی داشتهاند. نزدیک به نیمی از این اهداف با سرعت بسیار کندی پیش میروند و 15 درصد نیز با پسرفت مواجه شدهاند.
ابتکار توسعه جهانی با تمرکز بر شکافهای ساختاری در حکمرانی توسعه بینالمللی، بر شش اصل اصلی استوار است: اولویت دادن به توسعه، انسانمحوری، توسعه فراگیر و همهشمول، توسعه مبتنی بر نوآوری، همزیستی مسالمتآمیز انسان و طبیعت و اقدامات نتیجهمحور. چین میگوید این اصول با هدف گسترش مسیرهای عملی برای توسعه پایدار و تعمیق همکاریهای بینالمللی در حوزه توسعه دنبال میشوند.
این ابتکار همچنین منابع توسعه را نه ابزاری برای اعمال فشار سیاسی یا رقابت راهبردی، بلکه وسیلهای برای ارتقای رفاه عمومی میداند. در این چارچوب، تفاوت در مراحل توسعه، نیازها و حق حاکمیت ملی کشورها مورد توجه قرار گرفته و بر حمایت از کشورهای در حال توسعه برای دستیابی به رشد مستقل، عادلانه و پایدار تأکید شده است.
از زمان مطرح شدن ابتکار توسعه جهانی، شمار شرکای آن افزایش یافته است. چین طی چهار نشست پیاپی مجمع عمومی سازمان ملل، نشستهای عالیرتبه درباره این ابتکار برگزار کرده و «مجمع اقدامات جهانی برای توسعه مشترک» را نیز برای تقویت گفتوگوهای سیاستی و تبادل دیدگاهها راهاندازی کرده است.
بر اساس این گزارش، تاکنون بیش از 130 کشور و سازمان بینالمللی از این ابتکار حمایت کرده و در همکاریهای مربوط به آن مشارکت داشتهاند و 88 کشور نیز به «گروه دوستان ابتکار توسعه جهانی» پیوستهاند. همچنین «کارگروه سازمان ملل برای بهرهگیری از مشارکتها در اجرای دستورکار 2030» توانسته مشارکت بیش از 20 نهاد توسعهای را جلب کند. چین نیز بیش از 30 سازوکار و بستر همکاری در چارچوب این ابتکار ایجاد کرده است.
از طریق «صندوق صلح و توسعه چین-سازمان ملل»، «صندوق توسعه جهانی و همکاریهای جنوب-جنوب» و دیگر سازوکارهای مالی، بیش از 23 میلیارد دلار سرمایه جذب شده است. در همین چارچوب، بیش از 2 هزار پروژه همکاری آغاز شده و برای بیش از 200 هزار متخصص در حوزههای مختلف دورههای آموزشی برگزار شده است؛ اقداماتی که به گفته چین، به تقویت ظرفیتهای توسعهای کشورهای جنوب جهانی کمک کرده است.
ویلی کیپکوریر بت، سفیر کنیا در چین، ابتکار توسعه جهانی را بستری عملی برای همکاری بینالمللی توصیف کرده که میتواند برای میلیونها نفر فرصت و توسعه پایدار ایجاد کند.
در پنج سال گذشته، پروژههای مختلف با محوریت منافع مردم در بیش از 120 کشور اجرا شده است. در نیجریه، مزرعه نمونه فناوری «جونچائو» با حمایت چین به افزایش تولید غلات کمک کرده و از سوی دولت محلی بهعنوان الگویی در زمینه امنیت غذایی مورد توجه قرار گرفته است. در گرنادا نیز متخصصان کشاورزی چین دورههای آموزشی میدانی در زمینه روشهای پیشرفته کشت برگزار کردهاند که هدف آن افزایش کیفیت محصولات، تثبیت درآمد کشاورزان و نوسازی بخشهای تخصصی کشاورزی بوده است.
در لائوس نیز پروژه نیروگاه بادی «مونسون» به بهرهبرداری رسیده است. این پروژه بیش ازهزار شغل دائمی ایجاد میکند و سالانه از انتشار 1.56 میلیون تن کربن جلوگیری خواهد کرد و به روند گذار این کشور به سمت انرژی پاک و کمکربن کمک میکند.
در کنار پروژههای زیرساختی و کشاورزی، چین برنامههایی برای ظرفیتسازی نیز ایجاد کرده است؛ از جمله «خانه برنامههای کارآموزی کمکهای خارجی چین» و «جامعه رهبران جوان برای توسعه جهانی». هدف از این برنامهها، تربیت متخصصان جدید در حوزه توسعه و مشارکت دادن جوانان در تلاشهای مرتبط با توسعه پایدار عنوان شده است.
بر اساس دیدگاه مطرحشده در این ابتکار، توسعه جهانی باید بر گسترش فرصتهای اقتصادی و دستیابی به منافع مشترک استوار باشد، نه رقابتهای با حاصلجمع صفر. چین همچنین بر ضرورت همبستگی بیشتر کشورها، تقویت چندجانبهگرایی و اصلاح حکمرانی جهانی برای کاهش شکافهای توسعهای تأکید دارد.
با شتاب گرفتن موج جدید انقلاب علمی و فناوری، بهویژه در حوزه هوش مصنوعی، بر اهمیت گشودگی و فراگیری نیز تأکید شده است. بر این اساس، کشورها باید از تجربیات یکدیگر استفاده کنند، موانع فناوری و همکاری را کاهش دهند و زمینهای فراهم کنند که همه کشورها بتوانند همگام با تحولات جدید پیش بروند.
چین اعلام کرده است که در ادامه نیز همکاریهای بینالمللی در حوزه توسعه را گسترش خواهد داد و با مشارکت سایر کشورها، اجرای ابتکار توسعه جهانی و بهبود حکمرانی توسعه جهانی را دنبال خواهد کرد؛ هدفی که پکن آن را تلاشی مشترک برای ساختن آیندهای روشنتر و پربارتر برای بشریت میداند.
