روشنی بخشیدن به فراتر از کارخانهها
آخرین دادههای «اداره ملی انرژی» چین نشان میدهد که میزان مصرف برق چین در ماه اوت از مرز ۱ تریلیون کیلوواتساعت گذشت. بر اساس این دادهها، مجموع مصرف برق چین در سال ۲۰۲۵ به ۱۰.۴ تریلیون کیلوواتساعت رسید و از این نظر چین به نخستین کشور جهان تبدیل شد که در یک سال، بیش از ۱۰ تریلیون کیلوواتساعت برق مصرف کرده که این رقم تقریباً ۲.۵ برابر مصرف سالانه ایالات متحده (حدود ۴.۲ تریلیون کیلوواتساعت) است.
نخستین برداشت بسیاری از ناظران این است که چین به عنوان یک قدرت صنعتی بزرگ، با داشتن پایگاههای تولیدی گسترده و فناوری هوش مصنوعی، مراکز داده و خودروهای برقی در حال رشد به میزان زیادی از انرژی نیاز دارد. عمده کارشناسان و رسانههای غربی بر پایه همین دیدگاه، توسعه صنعت برق چین را نشانهای از تلاش پکن برای «سلطه» یافتن بر بخشهای صنعت و فناوری میدانند، اما هدف از توسعه صنعت برق در چین صرفاً رقابت صنعتی نیست و فراهم کردن یک زندگی مدرن و مقرون به صرفه برای مردم عادی را نیز در برمیگیرد.
از سال گذشته کشاورزان بخشهای کوهستانی «لیوپان» در منطقه خودمختار «نینگشیا هویی» واقع در شمال غربی چین که در گذشته از زغال سنگ یا هیزم برای گرمایش و پختوپز استفاده میکردند، توانستهاند به شبکه سراسری برق کشور دسترسی پایدار داشته باشند. بسیاری از آنها در خانههای خود از لوازم خانگی مدرن استفاده میکنند، خودروی برقی دارند و استفاده از سیستمهای گرمایشی برقی نیز به طور فزاینده در حال رواج پیدا کردن است. هزینه کمتر از ۰.۴۵ یوانی (۰.۰۷ دلار) هر کیلوواتساعت مصرف برق و بهرهبرداری از تخفیفهای مربوط به زمان مصرف، نشان میدهد که در کنار «دسترسی» داشتن به برق، «مقرون به صرفه بودن» این منبع انرژی به بخشی از واقعیت زندگی آنان تبدیل شده است.
خانههای تمیزتر، هوای سالمتر و رها شدن از دردسرهای حملونقل سوخت نشان میدهد که گذار از زغالسنگ و هیزم به مصرف برق، زندگی روزمره را دگرگون میکند. خودروهای برقی هزینههای رفتوآمد را کاهش میدهند. برق مطمئن، امکاناتی نظیر یخچال، ارتباطات مخابراتی، آموزش آنلاین و تجارت الکترونیک را به مناطق روستایی میآورد. برای شهرنشینان، برق یکی از خدمات عمومی عادی است، اما برای خانوادههای ساکن مناطق کوهستانی، دروازهای به سوی مدرنیته محسوب میشود.
هزینه برق خانگی در چین ۰.۰۸ دلار به ازای هر کیلوواتساعت است که بهمراتب ارزانتر از ایالات متحده (۰.۱۷ دلار) و آلمان (۰.۴۱ دلار) است. البته قیمت برق را نمیتوان به سادگی مقایسه کرد، چرا که کشورها از نظر ترکیب منابع انرژی، نظام مالیاتی، سیستمهای انتقال و توزیع، سازوکارهای یارانهای و قوانین بازار با یکدیگر تفاوت دارند. اما برای یک خانوار معمولی، ملموسترین تجربه، همان قبض ماهانه است. قیمتهای پایین و باثبات باعث میشود که هزینههای تهویه مطبوع، آبگرمکن، گرمایش و شارژ خودروهای برقی هرگز به باری سنگین برای خانوادهها تبدیل نشود.
ویژگی متمایز توسعه صنعت برق چین در دنبال کردن همزمان دو هدف است: از یک سو، زیربنای بزرگترین سیستم صنعتی جهان را تشکیل میدهد و فعالیتهای تولیدی، اقتصاد دیجیتال و صنایع نوظهور را پشتیبانی میکند و از سوی دیگر، با زندگی روزمره ساکنان شهرها و روستاها پیوند خورده و دسترسی آسان تعداد بیشتری از خانوادهها به انرژی پایدار، پاک و مقرون به صرفه را تضمین میکند.
به همین دلیل روایت سادهانگارانه گسترش صنعت برق در جهت تلاش برای «سلطه» درست نخواهد بود. بیتردید چین باید با افزایش توانمندیهای صنعتی خود همچنان بتواند توان رقابت در انقلاب جدید فناوری را حفظ کند اما هدف مهمتر، گسترش هرچه وسیعتر زیرساختهای مدرن، ایجاد شرایط بهرهمندی گسترده مردم از دستاوردهای توسعه صنعتی و فراهم کردن شرایط زندگی بهتر برای تکتک افرادی است که در این کشور ۱.۴ میلیارد نفری زندگی میکنند.
مصرف ۱۰ تریلیون کیلوواتساعت برق، تنها به معنای چرخیدن چرخ ماشینآلات کارخانهها و یا مشغول فعالیت بودن سرورهای مراکز داده نیست و نمادی از گرمای یک خانه روستایی کوهستانی در شبهای زمستان، چراغ روشن برای نوشتن مشق شب کودکان، هزینه کمترِ تردد خودروهای برقی میان روستاها و تجلی سادهترین و سزاوارترین خواسته میلیونها خانواده برای داشتن زندگی بهتر است.
در کنار نیاز صنعت به تأمین برق پایدار، زندگی روزانه مردم نیز نیازمند دسترسی مطمئن و فراگیر به برق است. پی بردن به این موضوع باعث میشود، مفهوم مدرنیزاسیون چین را بهتر درک کرد. فرایند مدرنیزاسیون چین بر پایه تقلید از الگوی کشورهای دیگر و یا رقابت با آنها شکل نگرفته؛ این مسیر شرایط خاص چین، مقیاس جمعیتی و سطح توسعه چین را دنبال میکند و در آن، قدرت صنعتی و بهبود کیفیت زندگی روزمره، یکدیگر را تقویت میکنند و دوشادوش هم پیش میروند.
