«ابتکار توسعه جهانی» چین؛ پلی برای شتاببخشی به همگرایی آسهآن
جنوب شرقی آسیا در حال ورود به مرحله پیچیدهتری از توسعه است. این منطقه سالها با رشد سریع اقتصادی، گسترش تجارت و ساخت زیرساختهای جدید شناخته میشد، اما امروز مسیر توسعه آسهآن علاوه بر این موارد، بر تقویت نهادها، کاهش شکافهای توسعه، افزایش تابآوری و اطمینان از توزیع عادلانهتر منافع همگرایی منطقهای میان مردم و جوامع تأکید دارد.
در چنین شرایطی، «ابتکار توسعه جهانی» چین با بسیاری از نیازهای آسیای جنوب شرقی همخوانی دارد. کاهش فقر، امنیت غذایی، سلامت عمومی، تأمین مالی توسعه، مقابله با تغییرات اقلیمی، صنعتیسازی، اتصال زیرساختی و اقتصاد دیجیتال از جمله اولویتهای این ابتکار هستند که با برنامههای توسعهای آسهآن همپوشانی زیادی دارند. چین علاوه بر منابع مالی، ظرفیتهای زیرساختی، فناوری و تجربه گستردهای در زمینه توسعه در اختیار دارد.
با این حال، اهمیت «ابتکار توسعه جهانی» در آسیای جنوب شرقی تنها به میزان سرمایهگذاری یا پروژههایی که چین میتواند اجرا کند، محدود نمیشود، بلکه به میزان هماهنگی این ظرفیتها با اولویتهای آسهآن بستگی دارد. مؤثرترین نقش چین میتواند کمک به کشورهای عضو برای اجرای برنامهها و تعهدات موجود آسهآن باشد، نه ایجاد یک مسیر توسعه جداگانه.
چالشهای پیش روی آسهآن نیز به یکدیگر مرتبط هستند. فشارهای اقلیمی، تحولات فناوری، آسیبپذیری زنجیرههای تأمین، نابرابری در سطح توسعه و تفاوت در ظرفیتهای اجرایی، مسائلی نیستند که بتوان آنها را با پروژههای جداگانه حل کرد. این چالشها به سامانههای منطقهای قویتر، ارتباطات فرامرزی بهتر و نهادهایی نیاز دارند که بتوانند توافقها را به اقدامات عملی تبدیل کنند.
نظرسنجی «وضعیت آسیای جنوب شرقی در سال ۲۰۲۶» نشان میدهد چین همچنان مهمترین شریک اقتصادی، سیاسی و راهبردی این منطقه به شمار میرود. کشورهای منطقه چین را شریکی مهم و توانمند میدانند که از منابع اقتصادی و اراده سیاسی لازم برای ایجاد نتایج ملموس برخوردار است.
با این حال، کشورهای آسیای جنوب شرقی احتمالاً «ابتکار توسعه جهانی» را بر اساس توانایی آن در پاسخ به نیازهای واقعی توسعه، ایجاد منافع ملموس و هماهنگی با چارچوبهای موجود آسهآن ارزیابی خواهند کرد. همین موضوع اهمیت ظرفیت اجرایی را دوچندان میکند.
یافتههای پژوهشگران مؤسسه مطالعات آسیای جنوب شرقی ـ یوسف اسحاق در سنگاپور درباره پروژههای حملونقل ساختهشده توسط چین در کامبوج، اندونزی، لائوس و ویتنام نیز تصویری ملموس از این همکاری ارائه میدهد. بسیاری از کاربران این پروژهها را با کاهش زمان سفر، افزایش رفاه و دسترسی بهتر به فرصتهای شغلی و تجاری مرتبط دانستهاند. همکاریهای توسعهای زمانی بیشترین اعتماد را ایجاد میکنند که مردم مستقیماً آثار آن را در زندگی روزمره خود ببینند.
با این حال، ساخت زیرساخت به تنهایی کافی نیست. اگر راههای ارتباطی فرعی ضعیف باشند، روندهای گمرکی کند پیش بروند یا شرکتهای محلی نتوانند به فرصتهای جدید دسترسی پیدا کنند، تأثیر پروژهها محدود خواهد شد. مدیریت مالی مناسب، رعایت استانداردهای محیطزیستی، مقرونبهصرفه بودن پروژهها و توجه به مسائل اجتماعی نیز برای موفقیت بلندمدت آنها ضروری است.
از این رو، یکی از مهمترین حوزههای همکاری میتواند تقویت زیرساختهای نهادی آسهآن باشد. «ابتکار توسعه جهانی» میتواند به افزایش ظرفیت اجرایی دولتها و نهادهای تنظیمگر برای عملیاتی کردن توافقهای منطقهای کمک کند. همکاری فنی در حوزههایی مانند مدرنسازی گمرکات، مقررات تجارت دیجیتال، استانداردسازی، قوانین محیطزیستی و حکمرانی دادههای فرامرزی میتواند بخشی از این همکاری باشد.
همچنین زیرساختهای فیزیکی باید با زیرساختهای نرم همراه شوند. جادهها، راهآهنها و بنادر زمانی میتوانند به ایجاد اتصال واقعی اقتصادی کمک کنند که در کنار آنها سامانههای گمرکی کارآمد، شبکههای لجستیکی، اسناد دیجیتال، استانداردهای هماهنگ و ارتباطات حملونقل محلی نیز وجود داشته باشد. «ابتکار توسعه جهانی» میتواند با پیوند دادن این دو بخش، به شکلگیری دالانهای اقتصادی یکپارچهتر در منطقه کمک کند.
تابآوری زنجیرههای تأمین نیز از دیگر زمینههای مهم همکاری چین و آسهآن است. این همکاری میتواند از توسعه صنایع محلی، آموزش نیروی انسانی و مشارکت بنگاههای کوچک در شبکههای تولید منطقهای حمایت کند. در کنار آن، زیرساختهای دیجیتال، انرژی پاک، حملونقل برقی و تولید سازگار با تغییرات اقلیمی نیز اهمیت فزایندهای دارند. ظرفیتهای چین در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر، باتری و تولید سبز میتواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد.
در نهایت، همکاری توسعهای نباید تنها به زیرساخت و تجارت محدود شود و باید به جوامع محلی نیز برسد. آموزش فنی و حرفهای، توسعه مهارتهای دیجیتال، همکاریهای پژوهشی، تبادل جوانان، ایجاد اشتغال محلی، انتقال دانش و مشارکت دادن جوامع در تصمیمگیری میتواند منافع این همکاری را گستردهتر کند.
«ابتکار توسعه جهانی» در صورت هماهنگی نزدیکتر با برنامههای تحت رهبری آسهآن، میتواند از سطح پروژههای منفرد فراتر رود و به تقویت همگرایی منطقهای کمک کند. چنین رویکردی نه تنها به ایجاد آسیای جنوب شرقی تابآورتر و فراگیرتر کمک میکند، بلکه میتواند همکاریهای توسعهای چین را نیز ملموستر، قابل اعتمادتر و مؤثرتر سازد.
