قطار «زیانده» شین جیانگ؛ پیامآور شادی و امید در سراسر صحرای گُبی
“مسافران عزیز، به قطار ختن یولونگ خوش آمدید. به زودی بازار سیار این خط گشایش خواهد یافت و و در واگن 11 قطار میتوانید صنایع دستی و میراث فرهنگی ناملموس ختن، در کنار محصولاتی مانند نان محلی، هلو، گردو، برگه زردآلو و عسل را خریداری کنید. برای همه شما مسافران عزیز سفری خوش را آرزو میکنیم.”
همراه با طنین ملایم این اعلانها در واگنهای قطار، یک بازار سیار پر جنب و جوش در مسیر ریلی عبوری از سراسر صحرای گبی کار خود را آغاز میکند. کشاورزان با گاریهای چرخدار پر از هلو، گیلاس و کیکهای آجیلی سنتی از میان راهروها عبور میکنند. پولاتخان، رئیس(کنترلچی) قطار، میکروفون را در دست میگیرد و به مسافران میگوید: “محصولات ما را بچشید و اگر خوشمزه نبود، لازم نیست پولی پرداخت کنید”!
مسافران روی صندلیهای خود به جلو خم میشوند و برخی از آنها از این صحنه شلوغ و پرجنب و جوش با تلفنهای همراه خود فیلم میگیرند، برخی دیگر قیمت محصولات را میپرسیدند. یکی از مسافران در حال خوردن یک هلوی تازه که یکی از باغداران محلی به دستش داده، با انگشت به آن اشاره میکند.
به گفته وزارت حمل و نقل چین، تا دسامبر سال 2025، بیش از ۵۰ هزار کیلومتر مسیر ریلی در شبکه خطوط آهن قطارهای سریع السیر چین به بهرهبرداری رسیده که از مجموع خطوط آهن قطارهای سریعالسیر در سایر کشورهای جهان بیشتر است و به این ترتیب، اکنون 80 درصد از سفرهای مسافری ریلی و 69 درصد از گردش مسافر در چین از طریق این مسیرها انجام میشود.
قطار ختن یولونگ که با نام قطار شماره 7558 نیز شناخته میشود، در تضاد کامل با این شبکه ارائه خدمات پرسرعت بین شهری، با طی کردن مسافت حدود 2 هزار کیلومتر با سرعتی کمتر از 80 کیلومتر در ساعت، شهر اورومچی، مرکز منطقه خودمختار شینجیانگ اویغور در شمال غربی چین را به شهر ختن در منتهی الیه جنوبی این منطقه متصل میکند. این قطار در 21 ایستگاه 66 توقف (بیش از یک توقف در هر ایستگاه) دارد که باعث میشود تقریباً هر 30 دقیقه یک بار متوقف شود. قیمت بلیطهای آن بسیار مقرون به صرفه هستند و هزینه بلیط مسیر کامل برای صندلیهای سخت آن تنها 165 یوان (24.20 دلار) است و ارزان ترین بلیط کوتاهترین بخش از این مسیر 4 یوان بیشتر نیست.
در عین حال، با این قیمتهای بلیط پایین هرگز نمیتوان هزینههای عملیاتی بسیار زیاد این مسیر را تأمین کرد. آخرین تعمیر و نوسازی واگنهای قطار به تنهایی 25.74 میلیون یوان هزینه داشته است. به این ترتیب، صرفاً با توجه به بازده کوتاهمدت درآمدزایی قطارهای این مسیر، ادامه کار آنها آشکار «زیانده» خواهد بود؛ با این حال، در یک وضعیت غیرقابل باور، اختصاص بودجه عمومی به آن هرگز متوقف نشده است.
راه جدید فروش محصولات کشاورزان و باغداران محلی
زیر آفتاب سوزان تابستان در جنوب شینجیانگ، حاجی عبدالله مایتیروزی و پدرش از ساعت 4 در باغ هلویشان مشغول به کار میشوند. در حالی که پدر از شاخهها بالا میرود تا میوهها را بچیند، حاجی عبدالله با توری مشبک زیر درخت میایستد و هلوها را به آرامی میگیرد تا در اثر برخورد با زمین خراب نشوند. باغداران این منطقه از قدیم به همین روش میوههای تر و تازه را میچینند و در سبد میگذارند. امروز یک مرحله دیگر به آن اضافه شده که بستهبندی در جعبههای پلاستیکی و سپس آوردن محصول به بازار سیار قطار است.
صبح روز بعد، قبل از سپیده دم، حاجیعبدالله با چند جعبه میوه تازه سوار قطار 7558 میشود. همزمان با حرکت قطار از ایستگاه ختن به سوی شمال، او میوههای را پیش صندلی مسافران میبرد و آنها به سرعت تمام هلوهای شیرین و آبدار محلی او را میخرند.
در گذشته او مجبور بود هلوهای باغ خود را در کنار جاده، با دسترسی کم به بازار به صورت عمده و با قیمت پایین و سود کم به فروش برساند. بازار سیار قطار به یک راه فروش جدید برای کشاورزان و باغداران جنوب شینجیانگ تبدیل شده که میتوانند محصولات باکیفیت خود را در سراسر صحرای گبی به صورت مستقیم به مسافران قطار ختن یولونگ از نقاط مختلف کشور عرضه کنند. امروز به لطف وجود این “قطار کند” درآمد سالانه او به 70 تا 80 هزار یوان افزایش یافته است.
آنها مثل اهالی روستای خودم هستند
وقتی قطار به ایستگاه پیشان میرسد، پولاتخان رئیس قطار، به سرعت پیاده میشود. او که 14 سال در این مسیر کار کرده، میگوید: «از زمان افتتاح خط آهن کاشغر-ختن، من در این خط بودم.» در طول این سالها، او هر روز شاهد سوار و پیاده شدن باغداران و کشاورزان با سبدها و گونیهای خود از قطار بوده که بسیاری از آنها برای فروش کالاهای خود به بازارهای شبانه در کاشغر میروند. هر بار واگنهای قطار پر از گردو، خرما و انار میشود، چرا که آنها باید با کمک این «قطار کند»، محصول یک سال خود را به منبعی برای امرار معاش خانوادههایشان تبدیل کنند.
در سال 2020، این ایده به ذهن پولاتخان رسید که با تبدیل کردن واگنهای قطار به یک بازار سیار، باغداران و کشاورزان میتوانند یک محل فروش ثابت داشته باشند. این ایده او مورد حمایت شاخه حزب محل سکونتش قرار گرفت و در سال 2021، بازار سیار قطار کار خود را آغاز کرد.
در ابتدا کسی باورش نمیشد که این ایده عملی باشد. پولاتخان به یاد می آورد: «در ابتدا، فقط یک یا دو کشاورز از این بازار استفاده میکردند و بقیه خیلی به آن اعتماد نداشتند. من در روزهای تعطیل، یکی یکی به خانه کشاورزان و باغداران روستاهای نزدیک خط آهن میرفتم تا آنها را متقاعد به حضور در این بازار کنم. به تدریج، عده بیشتری حاضر به امتحان آن شدند و بعد آنهایی که سود خوبی نصیبشان شده بود به بقیه خبر داند و عده فروشندهها بیشتر شد.»
پنج سال بعد، تعداد فروشندههای این بازار از دو کشاورز به بیش از 180 نفر رسیده و از ماه ژوئن تا اوت و در فصل اوج برداشت میوه در باغهای جنوب شینجیانگ، با افزایش تعداد گردشگران، بازار سیار قطار چهار تا پنج بار در ماه برگزار میشود. پولاتخان و همکارانش نیز با پخش زنده در پلتفرمهای ویدئویی تا به 240 هزار بیننده دارند.
یک مسیر خدمات عمومی ارزشمند
بازار سیار پررونق این مسیر به لطف تداوم ارائه خدمات پایدار و برخورداری این “سرویس قطار آهسته” از بودجه عمومی همچنان برگزار میشود. در سال 2023، گروه راه آهن چین دستورالعملهایی را صادر کرد که ادامه کار تمام مسیرهای قطار آهسته وابسته به بودجه عمومی را الزامی میکند. در حال حاضر، 81 مسیر ریلی ویژه چنین قطارهایی در 21 استان، منطقه خودمختار و شهر در چین فعالیت میکنند که عمده آنها در مناطق روستایی دورافتاده و پایگاههای انقلابی سابق قرار دارند. خط آهن شماره 7558 یکی از این مسیرهای یارانهای است که برای تضمین ثابت ماندن قیمتهایش (برای یک دهه) و بهبود مداوم خدمات عمومی بودجه عملیاتی ویژه دولتی دریافت میکند.
پولاتخان در مورد دلیل ثابت نگه داشتن پول بلیط این قطار میگوید که ثابت ماندن پول بلیط این مسیر برای این است که این قطار “اتوبوس رفت و آمد” کشاورزان و دامداران، “اتوبوس مدرسه” دانشآموزان و “اتوبوس رفاهی” برای جوامع محلی است.
امروز بازار سیار این قطار فقط محلی برای عرضه محصول نیست و دریچهای برای تبادلات بین منطقهای نیز به شمار میرود. حاجی عبدالله خاطرنشان میکند که گردشگران کنجکاو درباره شینجیانگ، از طریق ملاقات با مردم این منطقه در مسیر سفر خود با این قطار میتوانند با زندگی آنها آشنا شوند و اهالی نیز هنگام ملاقات با آنها با زندگی مردم در سایر نقاط چین آشنا میشوند. او در ادامه میگوید: «من درباره زادگاهم و میوههایمان با آنها صحبت میکنم.»
